Due diligence istotne dla inwestora i przedsiębiorcy

Każdy przedsiębiorca w pewnym etapie zawodowym musi zmierzyć się z wyzwaniami, jakie niesie funkcjonowanie i działanie w niepewności gospodarczej. Inwestorzy poszukują nowe obszary wzrostu, pragnąc wykorzystać pojawiające się szanse i nowe źródła przychodów. Jedną z decyzji, jakie podejmują jest akwizycja innych podmiotów. Są one obarczone wysokim ryzykiem ze względu na ograniczony dostęp do informacji na temat przedsiębiorstwa. Aby nie popełnić błędu inwestycji w nieopłacalny biznes potrzebna jest rzetelna i wiarygodna informacja na temat jego kondycji handlowej, sytuacji finansowej i podatkowej oraz perspektywy na dalszy rozwój. Potrzebną nam wiedzę możemy uzyskać dzięki wykorzystaniu due diligence.
Być może dlatego, że termin ten wciąż nie ma swojego odpowiednika w języku polskim, znaczenie usług typu due diligence i ich wartość dodana przy przejęciach nie zawsze są oczywiste. Przedsiębiorcy nie zawsze decydują się na skorzystanie ze specjalistycznych firm, które mogą pomóc w „przejrzeniu” interesującej firmy od środka, w celu odkrycia zagrożeń, jakie ze sobą niesie. A przecież te zagrożenia mogą zdecydować o być albo nie być tego biznesu. Należy zadać sobie pytanie dotyczące wartości, jaką niesie wiedza na temat firmy, którą chcemy przejmować. Trzeba pamiętać, że niekiedy na jaw wychodzą tak istotne zagrożenia i ryzyka, że kupujący wycofuje się z transakcji. Można więc powiedzieć, że prawidłowo przeprowadzony przegląd due diligence to ubezpieczenie kupującego przed dokonaniem transakcji, której miałby potem żałować.
Aby jednak zdecydować się na due diligence przed inwestycją swojego kapitału, warto wiedzieć co to tak naprawdę jest i jakie daje korzyści.
Jest to proces, który ma na celu zidentyfikowanie potencjalnych problemów, słabości i zagrożeń istniejących w spółce, które nie zawsze są widoczne na zewnątrz. To niezależna weryfikacja tego, co sprzedający nam przedstawia. Oczywiste bowiem jest, że każdy sprzedawca będzie przedstawiał swoją firmę z najlepszej strony. Wyniki due diligence odgrywają ważną rolę podczas negocjacji warunków transakcji, między innymi ceny. Trzeba więc zdać sobie sprawę z tego, że proces ten może przynieść nam niemałe oszczędności. Tak się rzeczywiście dzieje: statystyki pokazują, że poziom ofert złożonych po dokonaniu badania jest przeważnie niższy od poziomu ofert wstępnych.

Poniżej przedstawiam pokrótce zakres due diligence, który podzielony jest tematycznie na kategorie: biznesowe, finansowe, podatkowe oraz prawne.

Biznesowe due diligence to:

• Analiza organizacji funkcjonalnej i zatrudnienia (analiza struktury i szczebli decyzyjnych oraz poziomu odpowiedzialności pracowników stanowiskach menedżerskich, analiza systemu rachunkowości zarządczej)
• Analiza pozycji rynkowej przedsiębiorstwa i jego konkurencji (perspektywy rozwoju, analiza otoczenia konkurencyjnego)
• Analiza prognoz finansowych
• Analiza branży (identyfikacja czynników wpływających na wyniki branży, ocena trendów)
• Analiza SWOT

Finansowe due diligence to:

• Analiza dokumentacji (informacje o istotnych zdarzeniach, które mogły mieć wpływ na sytuację finansową i majątkową organizacji)
• Rozliczenia podatkowe
• Analiza zatrudnienia
• Analiza dostawców i odbiorców oraz istotnych umów pod kątem ryzyka podatkowego oraz finansowego
• Analiza finansowa obejmującą analizę wskaźnikową oraz analizę przepływów pieniężnych, z uwzględnieniem zapotrzebowania na kapitał obrotowy nett
• Weryfikacja sprawozdania finansowego pod kątem polskich standardów rachunkowości z uwzględnieniem międzynarodowych standardów sprawozdawczości finansowej
• Oszacowania korekt mających wpływ na aktywa netto oraz wynik finansowy (EBIT/EBITDA)

Podatkowe due diligence podzielone na podatek dochodowy od osób prawnych, od osób fizycznych, podatek od towarów i usług:

a) Podatek dochodowy od osób prawnych
• Porównanie deklarowanych przychodów oraz kosztów z ewidencją księgową
• Identyfikacja różnic przychodów i kosztów ustalonych dla celów księgowych i podatkowych oraz ocena ich zasadności
• Analiza rodzajów przychodów
• Analiza rodzajów kosztów
• Identyfikacja i analiza transakcji z podmiotami powiązanymi, które mogą kreować ryzyko w zakresie cen transferowych

b) Podatek dochodowy od osób fizycznych
• Weryfikacja prawidłowości kalkulacji zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (w odniesieniu do pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, umowę zlecenia oraz o dzieło)
• Podatek od nieruchomości
• Weryfikacja prawidłowości opodatkowania

c) Podatek od towarów i usług
• Weryfikacja kompletności opodatkowania
• Ocena prawidłowości ujęcia w ewidencji dla celów podatku od towarów i usług dokumentów źródłowych dotyczących zakupu i sprzedaży

Prawne due diligence to:

• Analiza dokumentów organizacji pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa
• Analiza wierzytelności i długów, stanu roszczeń i podjętych czynności windykacyjnych i egzekucyjnych
• Analiza praw własności składników majątkowych organizacji

Aby w pełni poznać przejmowaną organizację nie powinno się pominąć powyższych czynności. Dostarczają one dogłębnej wiedzy na temat kondycji firmy.
Należy pamiętać o tym, że due diligence może pomóc również sprzedającemu. Przede wszystkim daje mu sygnał o tym, w jakich obszarach firma powinna się poprawić, aby jej wartość miała oczekiwany stopień. Pozwala również przygotować strategię negocjacyjną, która uwzględnia prawdopodobne wyniki due diligence przeprowadzonego przez inwestora.
Proces ten nie jest tani ani łatwy. Nie wszyscy mogą sobie na niego pozwolić, jednak jeśli chcemy ograniczyć ryzyko wejścia kapitałowego w nowy biznes, powinniśmy zastanowić się nad wykorzystaniem due diligence przed podpisaniem dokumentów przejęcia.

Jasność, precyzja, ochrona, czyli umowy o zachowaniu poufności

„Pacta sunt servanda” – mówi stara łacińska maksyma. Umów należy dotrzymywać, rzeczywistość jednak generuje przypadki, kiedy strona nie dochowuje umowy ustnej, co może mieć przykre konsekwencje biznesowe. Dlatego powstała instytucja umowy pisemnej. Jej szczególnym rodzajem jest zaś umowa o poufności.
Jak sama nazwa wskazuje, dotyczy ona danych poufnych, czyli chronionych przez firmę tajemnicą. Zdarza się, że kontrahent wchodzi w ich posiadanie, co może mieć niebagatelne konsekwencje dla funkcjonowania firmy. Można się jednak zabezpieczyć przed niekorzystnymi skutkami ich ujawnienia umową o zachowaniu poufności.
Ten rodzaj umowy pozwala na określenie zakresu ochrony. Regulacje dotyczące tego, czym jest tajemnica przedsiębiorstwa pochodzą z art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Tajemnicą objęte mogą być informacje, które nie zostały ujawnione do wiadomości publicznej, mają charakter techniczny, technologiczny, organizacyjny, mają charakter informacji posiadających wartość gospodarczą, zostały poddane czynnościom przedsiębiorcy, mającym na celu ich ochronę.
Umowa o zachowaniu poufności może przybierać różne formy – może występować jako odrębna umowa, ale może też być odpowiednim zapisem w umowie innego rodzaju: o dzieło, zlecenie, agencyjnej czy nienazwanej. Warto pamiętać, że tego rodzaju umowa sama w sobie umożliwia dochodzenie roszczeń, nie trzeba powoływać się na czyn nieuczciwej konkurencji.
Przy konstruowaniu postanowień umowy o zachowaniu poufności należy określić zakres i rodzaj informacji objętych ochroną, co skutkuje tym, że strona lub strony umowy (w zależności od tego, czy jedna, czy obie zostały zobowiązane do zachowania tajemnicy) nie mogą określonych informacji udostępniać ani wykorzystywać do własnych celów. Ochroną mogą być objęte wszelkie informacje, które mają lub mogą mieć wartość majątkową, przy czym nie są one ogólnie znane i powszechnie dostępne.
Naruszenie umowy o zachowaniu poufności objęte jest sankcjami, które strony określają w umowie. Istnieje tutaj dowolność pod warunkiem, że nie ma niezgodności z obowiązującymi przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego. Im bardziej szczegółowo i precyzyjnie zostaną określone warunki ochrony poufnych informacji i sposób zwolnienia strony czy też stron z obowiązku przestrzegania tajemnicy, tym większa szansa uniknięcia potencjalnie kłopotliwych sytuacji w przyszłości.